Προς το σχολείο της Honorine

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Στο δρόμο για το σχολείο της Honorine τα παιδιά περπατάνε και τραγουδάνε ως ανταπόκριση στα χαμόγελά μας. Αρχίζουμε τ' αστεία, καλημερίζουμε τους ενήλικες, “Mwaramutse”! Σαν εργατικά μυρμήγκια στοιβιάζουν την πραμάτεια τους στο κεφάλι ή στο ποδήλατο και ξεκινάνε για την αγορά της πόλης. Άλλοι/ες κατευθύνονται στο χωράφι για δουλειά, φορτωμένοι με τις τσάπες και τις ματσέτες, φορώντας οι πιο τυχεροί ξεχαρβαλωμένες μπότες, οι υπόλοιποι με γυμνά πόδια...

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Ούτε αυτοκίνητα, ούτε λεωφορεία. Ούτε φανάρια κι εκνευρισμός, ούτε άγχος για το αν θα προφτάσεις στη δουλειά και νεύρα γιατί δε βρήκες να παρκάρεις. Μόνο ένα ήρεμο ξεκίνημα σφιχτά κι αρμονικά δεμένο με το ξύπνημα της φύσης, την πορεία του ήλιου πάνω απ' τον αφρικάνικο ουρανό...

Στις 7.30 στο προαύλιο του δημοτικού σχολείου είναι συγκεντρωμένα περί τα 800 παιδιά. Μόλις μας αντιλαμβάνονται ακούμε τις χαρούμενες φωνές τους: “Mzungu, mzungu!” ενώ ταυτόχρονα οι δάσκαλοι κι οι δασκάλες τους προσπαθούν να τα κρατήσουν στις γραμμές τους. Αποχαιρετούμε τη Honorine κι απομακρυνόμαστε για να περιορίσουμε το χάος... Σε λίγο θα μπούμε στην τάξη της μικρής μας φίλης, θ' ακούσουμε τη δασκάλα της και τις φωνές των 40 περίπου μαθητών/τριών της τετάρτης δημοτικού...

Στους δρόμους του Musenyi

Μετά το πρωινό μου ξύπνημα στο Musenyi του Muko στη Ρουάντα, ετοιμάζομαι να συνοδεύσω την Honorine στο σχολείο της. Οι δρόμοι του χωριού είναι σκονισμένοι από το καφετί πηχτό χώμα. Όσο ο ήλιος σηκώνεται ψηλότερα τόσο περισσότερα κεφάλια ανθρώπων ξεπροβάλλουν από πόρτες που τρίζουν, ξεχύνονται στους δρόμους. Νωχελικά στην αρχή, πιάνοντας τη μέρα από τη δουλειά που άφησαν το προηγούμενο βράδυ. Παιδιά ρουφάνε τη μύξα τους, τη σκουπίζουν με την αναστροφή του χεριού τους. Τα μάτια είναι τσιμπλιασμένα από τον ύπνο κι ίσως παραμείνουν έτσι για την υπόλοιπη μέρα. Μήτε παρακάλια από γονείς για πρωινό φαγητό ακούμε, μήτε διαμαρτυρίες από παιδιά για το πρωινό ξύπνημα. Ο καθένας εδώ ξέρει τη δουλειά του και δε χρειάζονται, καθώς φαίνεται, πολλά πολλά λόγια...

Πάνινες, πολύχρωμες, αυτοσχέδιες τσάντες κρεμιούνται στους παιδικούς ώμους με λίγα ξεπουπουλιασμένα φύλλα από ταλαιπωρημένα τετράδια φορτωμένα με κολλυβογράμματα. Καταλαβαίνεις ποια απ' τα παιδιά θα πάνε στο σχολείο απ' τις ποδιές που φοράνε: χακί τ' αγόρια, σκούρες μπλε τα κορίτσια. Όσα δε φοράνε ποδιά, κι είναι αρκετά, θα δουλέψουν μέχρι αργά το απόγευμα στο χωράφι της οικογένειας. Θα μαζέψουν φασόλια, θα ξεχορτίσουν, θα τσαπίσουν και θα ποτίσουν, θα σκάψουν και θα φυτέψουν, θα μεταφέρουν στο σπίτι νερό. Σ' έναν ατέρμονο βρόχο που ακολουθούν από τα γεννοφάσκια τους...

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Τρώμε για πρωινό στα πεταχτά κι όρθιοι από ένα ψητό αραποσίτι. Άραγε τα παιδιά έφαγαν κάτι για πρωινό; Δεν τολμώ να ρωτήσω, η ώρα είναι εφτά. Η Honorine φοράει ήδη τη σχολική της ποδιά, την ίδια που φορούσε όλες τις προηγούμενες μέρες στο σχολείο, στο παιχνίδι, στον ύπνο και στο χωράφι. Τα πόδια της ντύνουν οι πράσινες ταλαιπωρημένες πλαστικές σαγιονάρες που πουλάνε στην αγορά, στο κεφαλοχώρι.

Έξω από το σπίτια οι γυναίκες έχουν πάρει τις ξύλινες σκούπες και σκουπίζουν τους δρόμους μπροστά απ' τις αυλές τους. Σύννεφο η σκόνη που ενοχλεί μόνο εμάς, τους λευκούς. Πριν ξεκινήσουμε η Agatha κι η Honorine μας ζητάνε να φορέσουν τα γυαλιά ηλίου που έχουμε στα μάτια. Θέλουν να δοκιμάσουν πώς είναι να βλέπεις φορώντας τα.

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Όμως η ώρα περνά! Στις 7.30 κτυπά το σχολικό κουδούνι! Αχ, αυτό το άγχος των δυτικών! Πιάνω το χέρι της Honorine για να περπατήσουμε περίπου 20 λεπτά ένα χωμάτινο δρόμο σπαρμένο με πέτρες και θεόρατες σκαμμένες τρύπες. Απ' το χώμα τους οι άνθρωποι φτιάχνουν πλίνθινα τούβλα για να χτίσουν τα σπίτια τους και τ' αφήνουν στην άκρη να τα ξεράνει ο αφρικάνικος ήλιος.

Καταλαβαίνω ότι είναι χαρούμενη και περήφανη. Ανταλλάσσουμε ματιές και χαμόγελα, λάμπουμε από τη χαρά μας! Καθώς περπατάμε το άλλο μου χέρι αρπάζει η μικρότερη αδερφή της Honorine, η Arianze. Πόση ανάγκη από στοργή έχουν αυτά τα παιδιά; Πόση γλύκα διαπερνά την ψυχή μου; Μέτρο μέτρο κι η παρέα μας μεγαλώνει από παιδιά της κάθε γειτονιάς που προσπερνάμε. Φωνάζουν “Mzungu”, λευκός δηλαδή και γελάνε χαρούμενα!

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Ένας έφηβος, μαθητής γυμνασίου μας σταματά και μας ζητά να τον φωτογραφίσουμε. Χαμογελά όταν του δείχνω τη φωτογραφία του και με καλημερίζει ευγενικά. Κι όλα αυτά στο δρόμο για το σχολείο της Honorine...

Αποχαιρετώντας το Muko

Λίγο πριν αναχωρήσουμε από το σπίτι, τα παιδιά στη γειτονιά του Muko μπαίνουν στην αυλή του σπιτιού που μένει ο παράξενος λευκός επισκέπτης. Φωνές, γέλια, βλέμματα γεμάτα απορία. Χορευτικές κινήσεις για να εντυπωσιάσουν, να προκαλέσουν το θαυμασμό. Αυτά τα γνήσια καθαρά πρόσωπα φυλάω στην καρδιά μου κι ετοιμάζω την επόμενη μέρα...

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: © Θοδωρής Γούτας / ActionAid Hellas

Οι τροχοί του αυτοκινήτου που παίρνει μακρυά τον λευκό άνθρωπο, τον umuzungu, σηκώνουν σύννεφα κόκκινης σκόνης στις φτωχογειτονιές του Muko. Μαύρα παιδιά τρέχουν ξοπίσω μου για να με αποχαιρετίσουν. 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: © Θοδωρής Γούτας / ActionAid Hellas

Δεν ξέρουν γιατί μπήκα λαθραία για δυο μέρες στη ζωή τους, αγνοώ πώς θα πορευτώ το υπόλοιπο της δικής μου ζωής...

Νερό...

Το νερό στην κοινότητα του Muko το φέρνει ο ποταμός Susa. Υπάρχει ένα μόνο σημείο που τρέχει από μια βρύση κι αυτό μόνο κάποιες ώρες την ημέρα. Τα παιδιά ξυπνάνε στις 5.30 το πρωί. Πριν πάνε στο σχολείο, φορτώνονται δοχεία για να φέρουν ακάθαρτο νερό στο σπίτι που μένουν. Μετά θα πλυθούν, θα βοηθήσουν στις δουλειές του σπιτιού και στις 7.00 θα ξεκινήσουν για το σχολείο.

Το νερό είναι πολύτιμο γιατί μ' αυτό θα μαγειρέψουν, θα πλύνουν τα λιγοστά ρούχα τους και θα απομακρύνουν τις ακαθαρσίες τους από τις υποτυπώδεις τουαλέτες τους.

Το νερό στα εμφιαλωμένα μπουκάλια δε φτάνει εδώ κι όταν με βλέπουν να πίνω από ένα πλαστικό μπουκάλι φωνάζουν δυνατά "agacupa, agacupa!". Μ' αυτό θα παίξουν μπάλα, θα γεμίσουν νερό και θα το κρατούν ως φυλαχτό στο σπίτι τους. Ενθύμιο από τον λευκό, τον umusengo...

Αντίο Honorine...

Η εννιάχρονη Honorine ακουμπάει τη σκελεθρωμένη πλάτη της στον πλίνθινο τοίχο του σπιτιού της και τα τσιμπλιασμένα καφετιά μάτια της βουρκώνουν. 

Θα 'ναι ο καυτός τυραννικός αφρικάνικος ήλιος σκέφτομαι για μια στιγμή. Μα σε λίγο το αθώο παιδικό της βλέμμα τρυπά την ψυχή μου. Πηγαίνω δίπλα της και στρέφει το πρόσωπο κάτω. Γονατίζω ευλαβικά. Η καρδιά της ανεβάζει από τα βαθύτερά της έγκατα ένα ποταμό δάκρυα!

Την τραβώ πάνω μου και τη σφίγγω σαν παιδί μου... Λυγμοί ανεβαίνουν στο λαιμό της, πνίγεται να μη δείξει την πλημμύρα της. Ό,τι κι αν της λέω, ό,τι κι αν της υπόσχομαι δεν καταφέρνω να την ηρεμήσω. Το κλάμα της είναι αρχοντικό, σιωπηλό, περήφανο. Δεν απαιτεί, δεν εκλιπαρεί, δεν ζητιανεύει στοργή. 

Την παίρνω στα γόνατά μου, της κρατώ τα μαύρα, τραχιά, βρόμικα, μικροσκοπικά σα κλαράκια χέρια της. Μπερδεύονται με τα καλοταϊσμένα, σα μετάξι από την καλοπέραση δικά μου χέρια. Χώμα και δάκρυα ανακατεύονται, γίνονται ένα. Όπως κι οι καρδιές μας δυο μέρες τώρα. Δε μιλά, μόνο λυγμούς ανεβάζει απ' το αδειανό τουμπανιασμένο της στομάχι... Της σκουπίζω τα δάκρυα με την παλάμη μου κι είναι το μάγουλό της ένα βελούδο πολύτιμο. Κι είναι τα δάκρυά της η ντροπή μου και το αγίασμά μου.

Μπαίνει βιαστικά στο σπίτι της και μου φέρνει ένα δώρο για το δικό μου εννιάχρονο παιδί... Τι αρχοντιά, τι μεγαλείο ψυχής, τι πολιτισμός ανώτερος...

Λίγο πριν ανεβώ στο αυτοκίνητο για να φύγω της ζητώ να μου υποσχεθεί να συνεχίσει το σχολείο και να γίνει γιατρός, Muganga όπως μου έλεγε. Yego, μου το υπόσχεται... Την αγκαλιάζω για τελευταία φορά κι οι καρδιές μας συναντιούνται. Λυγίζω και δεν το αντέχει. Τρέχει στο σπίτι. Τα μάτια της πρησμένα από το κλάμα κοιτάνε μέσα από τη χαραμάδα της πόρτας τα δικά μου. 

Αντίο Honorine, αντίο... Φοράω τα γυαλιά του ήλιου καθώς η καφετιά σκόνη γίνεται λάσπη στα μάτια μου...

Ετοιμαζόμαστε για τις οικογένειες!

Ετοιμαζόμαστε για δυο δύσκολες μέρες εδώ στο Musanze της ‪#‎Rwanda‬. Θα φιλοξενηθούμε σε αγροτικές οικογένειες, χιλιόμετρα μακρυά από ηλεκτρισμό, αυτοκίνητα, οδικό δίκτυο και νερό.

Η γυναίκα της φωτογραφίας μου ζητά να τη φωτογραφίσω. Είναι περήφανη για τα καλαμπόκια που παράγει!

Η πρόκληση είναι να βιώσουμε τις συνθήκες των ανθρώπων που ζουν στην απόλυτη φτώχεια, να τους γνωρίσουμε και να μας γνωρίσουν, να εργαστούμε μαζί τους, να φάμε το ίδιο φαγητό, να κοιμηθούμε στα σπίτια τους.

Δε μιλάνε Γαλλικά ή Αγγλικά, δε μιλάμε Κινιαρουάντα. Η γλώσσα του σώματος, τα νοήματα, η πανανθρώπινη λαλιά, τα μάτια και τα χέρια θα έχουν το λόγο. Και τα ζεστά χαμόγελα που χαράζονται αβίαστα στα πρόσωπα των ανθρώπων εδώ και στις δικές μας καρδιές.

Νερό από το πηγάδι της κοινότητας

Περπάτησα 100 μέτρα από το σχολείο στο Muko της #Rwanda και βρήκα το πηγάδι της κοινότητας και περίπου 20 γυναίκες με τα παιδιά τους να περιμένουν κάτω από τον πυρωμένο ήλιο να γεμίσουν με κακής ποιότητας νερό τα μπιτόνια τους.

Τα παιδιά μετά το σχολείο βοηθάνε την οικογένειά τους στις αγροτικές δουλειές. Και μια πολύ σημαντική εργασία είναι η μεταφορά του νερού καθώς δεν υπάρχει δίκτυο ύδρευσης.

Φωτογραφίζοντας στο Muko

Τα παιδιά στο σχολείο του Muko λατρεύουν το φακό. Πολλά απ' αυτά εκλιπαρούν να τα φωτογραφήσεις. Κι είναι το στήσιμό τους τόσο ανεπιτήδευτο, τόσο αυθόρμητο, τόσο σαγηνευτικό που δε χρειάζεται να προσπαθήσεις να έχεις καλό αποτέλεσμα. 

Κι αφού τα φωτογραφίσεις, χαίρονται τόσο πολύ να δουν τις φατσούλες τους στην οθόνη! Διαγκωνίζονται, σπρώχνονται να προλάβουν να 'ναι εκείνα πρώτα που θ' αντικρίσουν την εικόνα. Και μόλις τη δουν, γελάνε με την ψυχή τους, ανεβάζουν τα δάκτυλα στο στόμα, ντρέπονται για τη χαρά τους... Στιγμιαία ωστόσο γιατί μετά από μερικά δευτερόλεπτα σου ζητάνε να τα ξαναφωτογραφίσεις!

Στο δημοτικό του Gikoro

Μόλις 20 χιλιόμετρα από την πόλη του Musanze βρίσκεται το χωριό Gikoro της Ρουάντα. H ActionAid προσέφερε 485 θρανία στα σχολεία της περιοχής ώστε οι μαθητές/τριες να τα μοιράζονται ανά δύο και να μπορούν να παρακολουθούν τα μαθήματα στην τάξη. Το Μάιο η πείνα θερίζει κι η παρακολούθηση των μαθημάτων μειώνεται...

Photo: Sulah Nuwamanya - ActionAid

Πενήντα παιδιά ρίχνονται μαζί, χωρίς να χωρίζονται ανάλογα με την ηλικία, σε μια ενιαία αίθουσα χωρίς παράθυρα ή πόρτες. Οι καρέκλες αποτελούνται από μπλοκ του ηφαιστειακού βράχου, που στηρίζεται σε ένα ερειπωμένο όροφο. Η στέγη φαίνεται ότι είναι έτοιμη να καταρρεύσει οποιαδήποτε στιγμή.

Οι περισσότεροι από τους γονείς θεωρούν το δημοτικό σχολείο ως χάσιμο χρόνου και χρημάτων. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι πολύ φτωχοί και το βρίσκουν δύσκολο να πληρώσουν τα δίδακτρα του σχολείου.

Ο αναλφαβητισμός οδηγεί σε υψηλά επίπεδα φτώχειας και αδικίας στην κοινωνία. Πάνω από το 50% των περιπτώσεων βίας με βάση το φύλο στη Ρουάντα συμβαίνουν σε αγροτικές περιοχές. Στο Murundi της περιοχής Karongi στη Δυτική Επαρχία, για παράδειγμα, συνολικά 4.603 ενήλικες ακόμα δεν ξέρουν πώς να διαβάζουν και να γράφουν. Η ActionAid έχει αρχίσει να συνεργάζεται με την κοινότητα για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος.

Το σχολείο του Gikoro θα είναι το δεύτερο, μετά από εκείνο του Muguli, που θα επισκεφτούμε 5 Έλληνες/ίδες εκπαιδευτικοί και 3 στελέχη του εκπαιδευτικού τομέα της ActionAid Hellas κατά τη διάρκεια της παραμονής μας στη Ρουάντα. 

Για λίγο νερό...

Νερό. Τόσο πολύτιμο αγαθό που καταναλώνουμε με τόση ευκολία έως κι απερισκεψία. Το σκέφτομαι διαρκώς κάθε φορά που βλέπω την γειτόνισσα να πλένει το μπαλκόνι της με το λάστιχο...

Ωστόσο υπάρχουν συνάνθρωποί μας, όπως αυτοί στις οικογένειες στο Muko που δεν έχουν πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό. Tο πλησιέστερο σημείο με το αναγκαίο για τη διατήρηση της ζωής υγρό, το οποίο δεν είναι καθαρό, είναι διαθέσιμο τουλάχιστον σε 2 ώρες απόσταση με τα πόδια και μόνο οι πολύ δυνατές γυναίκες μπορούν να το φέρουν στην κοινότητα.

Photo by: Jon Gosier

Λόγω αυτού του προβλήματος μερικοί άνθρωποι αναγκάζονται να ταξιδέψουν στο Εθνικό Πάρκο Ηφαιστείων για να φέρουν νερό κι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε τραυματισμούς ή και δολοφονικές επιθέσεις από τα άγρια ​​ζώα ή τους φύλακες του πάρκου που μπορεί να τους θεωρήσουν ως λαθροθήρες.

Οι κάτοικοι στο Muko

Οι γέροντες στην κοινότητα του Muko ισχυρίζονται ότι η περιοχή κατοικείται από πολύ παλιά. Οι άνθρωποι μιλάνε Kinyarwanda, την επίσημη γλώσσα της χώρας κι έχουν κοινές παραδόσεις και έθιμα με τους υπόλοιπους κατοίκους της. 

Ο μέσος αριθμός των παιδιών σε μια οικογένεια είναι 6. Η συνήθης διατροφή των ανθρώπων περιλαμβάνει πατάτες, φασόλια, λάχανα, σόργο και καλαμπόκι. Συνήθως τα τρόφιμα δεν επαρκούν για όλη την οικογένεια κι έτσι τα παιδιά δεν τρέφονται επαρκώς. Πολλές παιδικές ασθένειες οφείλονται στον υποσιτισμό.

(c)Αμβρόσιος Κάρδαρης

Τα ενήλικα μέλη της οικογένειας, άνδρες και γυναίκες, είναι γεωργοί. Ωστόσο, οι γυναίκες φέρουν το βάρος της εργασίας από την καλλιέργεια, τη συντήρηση και τη συγκομιδή. Οι καθημερινές δραστηριότητες των γυναικών περιλαμβάνουν το κουβάλημα του νερού, τη φροντίδα των παιδιών, την ανεύρεση καυσόξυλων, το μαγείρευμα και τις υπόλοιπες εργασίες στο σπίτι. Οι άνδρες εργάζονται στις φυτείες μπανάνας και κόβουν το χόρτο για τα ζώα. 

Τα κορίτσια και τα αγόρια είναι υπεύθυνα για να  κουβαλούν νερό, καυσόξυλα, αλλά τα κορίτσια συχνά αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος των οικιακών. Η παιδική εργασία στερεί από τα παιδιά τον απαραίτητο χρόνο για τη μελέτη και την αναψυχή.

Γιατί θα πάμε στο Muko της Ρουάντα;

Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού των 5 εκπαιδευτικών στη Ρουάντα, θα μείνουμε δύο 24ωρα στις κοινότητες των κατοίκων του Muko, σε έναν από τους 15 τομείς της περιφέρειας Musanze στα βόρεια της χώρας, πολύ κοντά στα σύνορα με την Ουγκάντα και τη Δημοκρατία του Κονγκό. Η περιοχή απέχει λίγο περισσότερο από 100 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα Κιγκάλι.

Το υψόμετρο κυμαίνεται από 1700 μέτρα ως 2000 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.



Στην περιοχή Muko παρατηρούνται 4 εποχές: 2 με υγρασία και 2 με ξηρασία. Το κλίμα είναι τροπικό με θερμοκρασίες που κυμαίνονται μεταξύ 12 και 24 βαθμών της κλίμακας Κέλσιου.

Η περιοχή είναι στους πρόποδες των ηφαιστείων. Tο έδαφός της είναι ορεινό και καλύπτεται με
ηφαιστειακά πετρώματα και πέτρες. Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων εποχών του χρόνου σημειώνονται μεγάλης διάρκειας βροχών κατά τους μήνες Μάρτιο έως και Ιούνιο και μικρότερης διάρκειας μεταξύ Σεπτεμβρίου και Νοεμβρίου.

Ο συνολικός πληθυσμός ανέρχεται στα 18.881 άτομα εκ των οποίων το 52% είναι γυναίκες. Το 63% του πληθυσμού ζουν κάτω από το όριο φτώχειας με 1.00 την ημέρα.

Σκοπός της επίσκεψής μας είναι να επισκεφτούμε τους συνεταιρισμούς Hugukirwa και Hagurukanumwete των γυναικών της περιοχής και να καταγράψουμε ιστορίες αλλαγής στις ζωές τους. Ο πρώτος συνεταιρισμός εκτρέφει γουρούνια κι ο δεύτερος καλλιεργεί μπανάνες και πλέκει καλάθια.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής μας θα βοηθήσουμε τους κάτοικους της περιοχής στις καθημερινές ασχολίες τους, θα έχουμε την τιμή να φιλοξενηθούμε στις καλύβες τους, να μοιραστούμε το φαγητό τους και να ανταλλάξουμε εμπειρίες.