Προς το σχολείο της Honorine

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Στο δρόμο για το σχολείο της Honorine τα παιδιά περπατάνε και τραγουδάνε ως ανταπόκριση στα χαμόγελά μας. Αρχίζουμε τ' αστεία, καλημερίζουμε τους ενήλικες, “Mwaramutse”! Σαν εργατικά μυρμήγκια στοιβιάζουν την πραμάτεια τους στο κεφάλι ή στο ποδήλατο και ξεκινάνε για την αγορά της πόλης. Άλλοι/ες κατευθύνονται στο χωράφι για δουλειά, φορτωμένοι με τις τσάπες και τις ματσέτες, φορώντας οι πιο τυχεροί ξεχαρβαλωμένες μπότες, οι υπόλοιποι με γυμνά πόδια...

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Ούτε αυτοκίνητα, ούτε λεωφορεία. Ούτε φανάρια κι εκνευρισμός, ούτε άγχος για το αν θα προφτάσεις στη δουλειά και νεύρα γιατί δε βρήκες να παρκάρεις. Μόνο ένα ήρεμο ξεκίνημα σφιχτά κι αρμονικά δεμένο με το ξύπνημα της φύσης, την πορεία του ήλιου πάνω απ' τον αφρικάνικο ουρανό...

Στις 7.30 στο προαύλιο του δημοτικού σχολείου είναι συγκεντρωμένα περί τα 800 παιδιά. Μόλις μας αντιλαμβάνονται ακούμε τις χαρούμενες φωνές τους: “Mzungu, mzungu!” ενώ ταυτόχρονα οι δάσκαλοι κι οι δασκάλες τους προσπαθούν να τα κρατήσουν στις γραμμές τους. Αποχαιρετούμε τη Honorine κι απομακρυνόμαστε για να περιορίσουμε το χάος... Σε λίγο θα μπούμε στην τάξη της μικρής μας φίλης, θ' ακούσουμε τη δασκάλα της και τις φωνές των 40 περίπου μαθητών/τριών της τετάρτης δημοτικού...

Στους δρόμους του Musenyi

Μετά το πρωινό μου ξύπνημα στο Musenyi του Muko στη Ρουάντα, ετοιμάζομαι να συνοδεύσω την Honorine στο σχολείο της. Οι δρόμοι του χωριού είναι σκονισμένοι από το καφετί πηχτό χώμα. Όσο ο ήλιος σηκώνεται ψηλότερα τόσο περισσότερα κεφάλια ανθρώπων ξεπροβάλλουν από πόρτες που τρίζουν, ξεχύνονται στους δρόμους. Νωχελικά στην αρχή, πιάνοντας τη μέρα από τη δουλειά που άφησαν το προηγούμενο βράδυ. Παιδιά ρουφάνε τη μύξα τους, τη σκουπίζουν με την αναστροφή του χεριού τους. Τα μάτια είναι τσιμπλιασμένα από τον ύπνο κι ίσως παραμείνουν έτσι για την υπόλοιπη μέρα. Μήτε παρακάλια από γονείς για πρωινό φαγητό ακούμε, μήτε διαμαρτυρίες από παιδιά για το πρωινό ξύπνημα. Ο καθένας εδώ ξέρει τη δουλειά του και δε χρειάζονται, καθώς φαίνεται, πολλά πολλά λόγια...

Πάνινες, πολύχρωμες, αυτοσχέδιες τσάντες κρεμιούνται στους παιδικούς ώμους με λίγα ξεπουπουλιασμένα φύλλα από ταλαιπωρημένα τετράδια φορτωμένα με κολλυβογράμματα. Καταλαβαίνεις ποια απ' τα παιδιά θα πάνε στο σχολείο απ' τις ποδιές που φοράνε: χακί τ' αγόρια, σκούρες μπλε τα κορίτσια. Όσα δε φοράνε ποδιά, κι είναι αρκετά, θα δουλέψουν μέχρι αργά το απόγευμα στο χωράφι της οικογένειας. Θα μαζέψουν φασόλια, θα ξεχορτίσουν, θα τσαπίσουν και θα ποτίσουν, θα σκάψουν και θα φυτέψουν, θα μεταφέρουν στο σπίτι νερό. Σ' έναν ατέρμονο βρόχο που ακολουθούν από τα γεννοφάσκια τους...

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Τρώμε για πρωινό στα πεταχτά κι όρθιοι από ένα ψητό αραποσίτι. Άραγε τα παιδιά έφαγαν κάτι για πρωινό; Δεν τολμώ να ρωτήσω, η ώρα είναι εφτά. Η Honorine φοράει ήδη τη σχολική της ποδιά, την ίδια που φορούσε όλες τις προηγούμενες μέρες στο σχολείο, στο παιχνίδι, στον ύπνο και στο χωράφι. Τα πόδια της ντύνουν οι πράσινες ταλαιπωρημένες πλαστικές σαγιονάρες που πουλάνε στην αγορά, στο κεφαλοχώρι.

Έξω από το σπίτια οι γυναίκες έχουν πάρει τις ξύλινες σκούπες και σκουπίζουν τους δρόμους μπροστά απ' τις αυλές τους. Σύννεφο η σκόνη που ενοχλεί μόνο εμάς, τους λευκούς. Πριν ξεκινήσουμε η Agatha κι η Honorine μας ζητάνε να φορέσουν τα γυαλιά ηλίου που έχουμε στα μάτια. Θέλουν να δοκιμάσουν πώς είναι να βλέπεις φορώντας τα.

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Όμως η ώρα περνά! Στις 7.30 κτυπά το σχολικό κουδούνι! Αχ, αυτό το άγχος των δυτικών! Πιάνω το χέρι της Honorine για να περπατήσουμε περίπου 20 λεπτά ένα χωμάτινο δρόμο σπαρμένο με πέτρες και θεόρατες σκαμμένες τρύπες. Απ' το χώμα τους οι άνθρωποι φτιάχνουν πλίνθινα τούβλα για να χτίσουν τα σπίτια τους και τ' αφήνουν στην άκρη να τα ξεράνει ο αφρικάνικος ήλιος.

Καταλαβαίνω ότι είναι χαρούμενη και περήφανη. Ανταλλάσσουμε ματιές και χαμόγελα, λάμπουμε από τη χαρά μας! Καθώς περπατάμε το άλλο μου χέρι αρπάζει η μικρότερη αδερφή της Honorine, η Arianze. Πόση ανάγκη από στοργή έχουν αυτά τα παιδιά; Πόση γλύκα διαπερνά την ψυχή μου; Μέτρο μέτρο κι η παρέα μας μεγαλώνει από παιδιά της κάθε γειτονιάς που προσπερνάμε. Φωνάζουν “Mzungu”, λευκός δηλαδή και γελάνε χαρούμενα!

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Ένας έφηβος, μαθητής γυμνασίου μας σταματά και μας ζητά να τον φωτογραφίσουμε. Χαμογελά όταν του δείχνω τη φωτογραφία του και με καλημερίζει ευγενικά. Κι όλα αυτά στο δρόμο για το σχολείο της Honorine...

Ξυπνώντας στο Musenyi

Η ώρα είναι 6.00 κι ο ήλιος στη χώρα των χιλίων λόφων έχει μόλις ανατείλει. Φιλοξενούμαι από μια αγροτική οικογένεια στο Musenyi, ένα απομακρυσμένο χωριό στην περιοχή του Μούκο, στο βόρειο τμήμα της Ρουάντας, στα πλαίσια του εκπαιδευτικού προγράμματος "Send my Friend to School" της ActionAid Ελλάς.

Στο σπίτι της Honorine οι πρώτες αχτίδες φωτός μπαίνουν από τις χαραμάδες της τσίγκινης στέγης πάνω από το κεφάλι μου. Ακούγονται τα πρώτα χασμουρητά, τα πρώτα νυσταγμένα λόγια από τους γονείς και τα παιδιά της οικογένειας. Λίγο πιο έξω, στην αυλή, τα οικόσιτα ζώα της, τρία μεγάλα και έξι μικρά γουρουνάκια, κότες και κόκορας ξεκινούν επίσης τη μέρα τους. Δε χρειάζεται να στήσεις αυτί για ν' ακούσεις το θόρυβο των ανήσυχων πελμάτων τους καθώς ψάχνουν φαγητό.

Πετάγομαι έξω από το στενόχωρο δωμάτιο, στην αυλή του σπιτιού. Η πάχνη καλύπτει τον ουρανό και απλώνεται σα σεντόνι πάνω από τα πλίνθινα σπίτια του χωριού. Η μικρή Honorine έχει ήδη ξυπνήσει και πλένει με νερό το πρόσωπό της από το μπιτόνι που έφερε η μητέρα της, Agatha, από το ποτάμι που τρέχει 20 λεπτά μακρυά από το σπίτι της.

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Όλη η εφταμελής οικογένεια είναι στο πόδι: το μεγαλύτερο κορίτσι έχει ανάψει φωτιά από καλάμια και ψήνει αραποσίτια για πρωινό, δυο μικρότερα ταΐζουν τα ζώα με λίγες φλούδες από τα καλαμπόκια που ψήνονται και τα ποτίζουν με νερό από το μπιτόνι.

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

(c) Θοδωρής Γούτας / ActionAid Ελλάς

Ο πατέρας αναχωρεί για το κεφαλοχώρι για να πουλήσει μπύρα από σόργο, η μητέρα σκουπίζει το χωμάτινο δρόμο έξω απ' το σπίτι της με τη σκούπα από κλαδιά δέντρων. Η μικρή Honorine ίσα που προλαβαίνει να ρίξει μια ματιά στο σχολικό της βιβλίο και να λύσει κάποιες αριθμητικές ασκήσεις. Είναι η ώρα της μελέτης, τώρα που υπάρχει φως... Σε λίγο ξεκινάμε για το σχολείο της!

Η εκπαίδευση στη Ρουάντα

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μας στη Ρουάντα θα επισκεφτούμε τα δημοτικά σχολεία του Gikoro και του Muguli.  Ποια είναι όμως η κατάσταση τηε εκπαίδευσης στη χώρα; Στη στατιστική αναφορά για το έτος 2012 του υπουργείου παιδείας της Ρουάντα (@MINEDUC1), διαβάζουμε ότι η υποχρεωτική εκπαίδευση επεκτάθηκε από τα 9 στα 12 χρόνια. Επίσης ο αριθμός των μαθητών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση σημείωσε αύξηση κατά 26%.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου εκατοντάδες σχολεία καταστράφηκαν και πολλές χιλιάδες δάσκαλοι σκοτώθηκαν. Έκτοτε η χώρα προσπαθεί να ξαναχτίσει το εκπαιδευτικό της σύστημα, όμως μέχρι σήμερα οι ελλείψεις είναι τεράστιες.

Στις περισσότερες περιοχές τα παιδιά είναι αναγκασμένα να περπατούν μεγάλες αποστάσεις για να φτάσουν στο κοντινότερο σχολείο, το οποίο συνήθως είναι σε πολύ κακή κατάσταση χωρίς νερό και αποχωρητήρια, χωρίς θρανία κι εκπαιδευτικό υλικό.

Επιπλέον η εκπαίδευση των κοριτσιών δε θεωρείται σημαντική καθώς στις περισσότερες οικογένειες τα κορίτσια είναι υπεύθυνα για τις δουλειές του σπιτιού αλλά και την εξασφάλιση εισοδήματος.

H ActionAid επικεντρώνεται στην παροχή ποιοτικής εκπαίδευσης για όλα τα παιδιά. Αυτό γίνεται μέσα από ειδικά σεμινάρια εκπαίδευσης δασκάλων κι εκπαιδευτικών επιτροπών που διοργανώνει η οργάνωση. Στόχο έχουν την καλύτερη ενημέρωση της κοινότητας για την αξία της εκπαίδευσης αλλά και την ενεργή συμμετοχή της στην καλή διαχείριση των τοπικών σχολείων.

Στην προσπάθεια της οργάνωσης να ενθαρρύνει περισσότερα παιδιά να γραφτούν στο σχολείο, η ActionAid έχει βοηθήσει στην επισκευή κάποιων σχολείων και την κατασκευή καινούργιων. Εξασφαλίζει τη διανομή βιβλίων και σχολικού εξοπλισμού για όλα τα παιδιά και προσφέρει συσσίτιο και φαρμακευτική φροντίδα. Στα ορφανά παιδιά προσφέρει επιπλέον και σχολικές τσάντες.

Πηγή: ActionAid Hellas

Ρουάντα 2012: "Κτίζουμε ζωές εδώ!"

Αντιγράφω τα γραπτά του Νίκου Καζαντζάκη από το βιβλίο του "Αναφορά στο Γκρέκο":

Τόσο πολύ είχε παρατεντωθεί το δοξάρι, που άκουγα κιόλα μέσα μου, από το ένα μελίγγι ως το άλλο, μια χορδή να τρίζει σα να 'θελε να σπάσει.

Σκάβω στο Διαδίκτυο σα μανιακός. Μόλις 16 μέρες για το ταξίδι μας στη Ρουάντα και βρίσκω το βίντεο με το ταξίδι των Αναδόχων της ActionAid Hellas στη Ρουάντα. Μόλις 2 χρόνια πριν οι ανάδοχοι κατασκεύασαν 4 νέες τάξεις στο δημοτικό σχολείο της περιοχής Γκιτέσι της χώρας.

Τα χαμόγελα κι οι εναλλαγές συναισθημάτων περισσεύουν. Κι η φράση της εθελόντριας:

"Κτίζουμε ζωές εδώ!"

Οι αλλαγές στις ζωές των ανθρώπων θα είναι μόνιμες; Και πόσο βαθιές; Αυτά στοιχειώνουν το μυαλό μου τις τελευταίες μέρες καθώς οι ακραίες μορφές φτώχειας σε συνδυασμό με το χαμόγελο, την καθαρή κι ανθρώπινη ματιά των ανθρώπων της Ρουάντα μου καίνε το μυαλό!

Στο δημοτικό του Gikoro

Μόλις 20 χιλιόμετρα από την πόλη του Musanze βρίσκεται το χωριό Gikoro της Ρουάντα. H ActionAid προσέφερε 485 θρανία στα σχολεία της περιοχής ώστε οι μαθητές/τριες να τα μοιράζονται ανά δύο και να μπορούν να παρακολουθούν τα μαθήματα στην τάξη. Το Μάιο η πείνα θερίζει κι η παρακολούθηση των μαθημάτων μειώνεται...

Photo: Sulah Nuwamanya - ActionAid

Πενήντα παιδιά ρίχνονται μαζί, χωρίς να χωρίζονται ανάλογα με την ηλικία, σε μια ενιαία αίθουσα χωρίς παράθυρα ή πόρτες. Οι καρέκλες αποτελούνται από μπλοκ του ηφαιστειακού βράχου, που στηρίζεται σε ένα ερειπωμένο όροφο. Η στέγη φαίνεται ότι είναι έτοιμη να καταρρεύσει οποιαδήποτε στιγμή.

Οι περισσότεροι από τους γονείς θεωρούν το δημοτικό σχολείο ως χάσιμο χρόνου και χρημάτων. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι πολύ φτωχοί και το βρίσκουν δύσκολο να πληρώσουν τα δίδακτρα του σχολείου.

Ο αναλφαβητισμός οδηγεί σε υψηλά επίπεδα φτώχειας και αδικίας στην κοινωνία. Πάνω από το 50% των περιπτώσεων βίας με βάση το φύλο στη Ρουάντα συμβαίνουν σε αγροτικές περιοχές. Στο Murundi της περιοχής Karongi στη Δυτική Επαρχία, για παράδειγμα, συνολικά 4.603 ενήλικες ακόμα δεν ξέρουν πώς να διαβάζουν και να γράφουν. Η ActionAid έχει αρχίσει να συνεργάζεται με την κοινότητα για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος.

Το σχολείο του Gikoro θα είναι το δεύτερο, μετά από εκείνο του Muguli, που θα επισκεφτούμε 5 Έλληνες/ίδες εκπαιδευτικοί και 3 στελέχη του εκπαιδευτικού τομέα της ActionAid Hellas κατά τη διάρκεια της παραμονής μας στη Ρουάντα. 

Επίσκεψη στο δημοτικό σχολείο του Muguli

Κατά τη διάρκεια της παραμονής μας στο Muko της Ρουάντα θα επισκεφτούμε το δημοτικό σχολείο του Muguli και θα έχουμε τη μοναδική ευκαιρία να γνωρίσουμε από κοντά τους/τις μαθητές/τριες και τους εκπαιδευτικούς τους. Θα παρακολουθήσουμε τα μαθήματά τους, θα συμμετέχουμε σε ομαδικά παιχνίδια στον αύλειο χώρο, θα μεταφέρουμε τα μηνύματα, τις ζωγραφιές και τα χαμόγελα των δικών μας μαθητών/τριών, θα ακούσουμε και θα καταγράψουμε τις αφηγήσεις των παιδιών.

(C) ActionAid Rwanda

Στο Muko υπάρχουν τέσσερα δημοτικά σχολεία και ένα σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (μέχρι τρεις τάξεις). Όλα τα σχολεία έχουν προβλήματα εξοπλισμού κι ως συνέπεια η ποιότητα της εκπαίδευσης για τα παιδιά είναι πολύ χαμηλή. Τα περισσότερα, λόγω της φτώχειας, δεν μπορούν να αγοράσουν τα  υλικά που χρειάζονται για την τάξη.

Δεν υπάρχουν εκπαιδευτικοί για τα κέντρα ανάπτυξης στην Προσχολική Ηλικία (ECDCs) και για παιδιά με ειδικές ανάγκες. Ευχή και προσδοκία της κοινότητας είναι ότι τόσο τα κορίτσια όσο και τα αγόρια θα πηγαίνουν στο σχολείο ισότιμα. Ωστόσο κάποια κορίτσια δεν πηγαίνουν στο σχολείο γιατί έχουν αναλάβει τις ευθύνες των νοικοκυριών τους κι έτσι δεν έχουν χρόνο για τη μελέτη.

(C) ActionAid Rwanda

Μερικές κοινότητες είναι μακριά από τα σχολεία και λόγω της δύσκολης πρόσβασης τα παιδιά από αυτές τις κοινότητες ξεκινούν την εκπαίδευσή τους σε πολύ μεγαλύτερα ηλικία. Δεν υπάρχουν νηπιαγωγεία, ως εκ τούτου, τα παιδιά προσχολικής ηλικίας δεν λαμβάνουν προσχολική εκπαίδευση η οποία είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη της μετέπειτα εκπαίδευσής τους.

Τα σχολεία δεν διαθέτουν επαρκή έπιπλα για όλα τα παιδιά. Αποτέλεσμα είναι ο συνωστισμός τους στα λιγοστά θρανία που είναι διαθέσιμα σε μια τάξη δυσκολεύοντας τη σχολική εργασία τους.

Οι μαθητές/τριες της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης λιμοκτονούν στα σχολεία, καθώς δεν παρέχονται γεύματα καθώς τα παιδιά δαπανούν περισσότερες ώρες στο σχολείο. Τα περισσότερα παιδιά που ζουν με αναπηρία αποκλείονται από τα σχολεία.

Είναι αξιοθαύμαστο ότι οι γυναίκες του Muko έχτισαν με τα χέρια τους ένα κέντρο προσχολικής αγωγής όπου θα παρακολουθούν μαθήματα 76 παιδιά από άπορες οικογένειες, όπως γράφει κι η συνταξιδιώτισσά μου, Έλενα.

Το σχολείο του Muguli βρίσκεται στην περιοχή Songa της κοινότητας Muko και αποτελείται από
τρία κτήρια, που χτίστηκαν το 1997, το 2005 και το 2008 αντίστοιχα. Το πρώτο χτίστηκε αμέσως μετά τη γενοκτονία και στη διάρκεια του ανταρτοπόλεμου, τότε που ομάδες οπλισμένων ανδρών περνούσαν τα σύνορα καταστρέφοντας τα πάντα στο διάβα τους.

Σε αυτές τις συνθήκες δεν υπήρχαν διαθέσιμα αρκετά οικοδομικά υλικά, ούτε τεχνική υποστήριξη για τη σωστή κατασκευή των σχολικών μονάδων, με αποτέλεσμα τα κτήρια που έγιναν τότε, να έχουν μεγάλες κακοτεχνίες και να κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή με κατάρρευση.

Στην προσπάθειά της η ActionAid Hellas να βελτιώσει τις συνθήκες στον τομέα της εκπαίδευσης,
προχώρησε με την υποστήριξη των Ελλήνων Αναδόχων, στην κατασκευή ενός κτηρίου με τρεις αίθουσες, οι οποίες στεγάζουν 276 μαθητές/τριες από το Μάρτιο του 2012.

Τα παιδιά του Kyekyewere φωτογραφίζονται μπροστά στη νέα τάξη που κατασκεύσαν 56 Έλληνες Ανάδοχοι της ActionAid Hellas στηn Γκάνα
(C) ActionAid Hellas

Η Ρουάντα δεν αποτελεί εξαίρεση της κατάστασης που επικρατεί στο χώρο της εκπαίδευσης στην Αφρική. Στην Γκάνα 4000 σχολεία δεν έχουν κτίρια με αποτέλεσμα οι μαθητές να κάνουν μάθημα κάτω από τα δέντρα...